Khi đất “còn trồng được” nhưng không còn khỏe Trong nhiều mô hình sản xuất hiện nay, đất vẫn được sử dụng liên tục qua các vụ mùa, cây vẫn sinh trưởng, nhưng năng suất giảm dần theo thời gian. Đây là biểu hiện điển hình của đất suy kiệt dinh dưỡng tiềm ẩn – trạng thái mà đất chưa chết hẳn, nhưng đã mất khả năng nuôi cây bền vững. Điểm nguy hiểm là tình trạng này thường diễn ra âm thầm. Người trồng chỉ nhận ra khi cây phản ứng kém với phân bón, rễ yếu, sâu bệnh gia tăng và chi phí đầu tư ngày càng cao. Những dấu hiệu phổ biến của đất suy kiệt Đất suy kiệt dinh dưỡng không chỉ thể hiện qua màu đất hay độ cứng bề mặt, mà còn bộc lộ thông qua phản ứng của cây trồng trong quá trình sinh trưởng. Một số biểu hiện thường gặp gồm: Đất nhanh khô nhưng lại dễ úng khi mưa lớn Rễ cây kém phát triển, ít rễ tơ Cây dễ vàng lá, sinh trưởng không đồng đều Bón phân nhiều nhưng hiệu quả hấp thu thấp Những dấu hiệu này cho thấy đất đang mất dần khả năng điều tiết nước, không khí và dinh dưỡng – ba yếu tố nền tảng của một hệ đất khỏe. Nguyên nhân khiến đất mất dần sức sống Suy kiệt đất là hệ quả tích lũy của nhiều yếu tố trong quá trình canh tác kéo dài. Việc lạm dụng phân vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật và canh tác liên tục không có thời gian phục hồi là những nguyên nhân phổ biến. Ngoài ra, việc thiếu bổ sung vật liệu hữu cơ khiến hàm lượng mùn trong đất giảm mạnh. Khi mùn suy giảm: Vi sinh vật đất mất nguồn thức ăn Dinh dưỡng khó được giữ lại trong tầng canh tác Đất dễ bị nén chặt và xói mòn Đây là vòng xoáy suy thoái khiến đất ngày càng phụ thuộc vào lượng phân bón cao hơn qua mỗi vụ. Phục hồi đất theo hướng tự nhiên – xu thế bền vững Thay vì chỉ tập trung “bón bù” dinh dưỡng, nhiều mô hình hiện nay hướng đến phục hồi chức năng tự nhiên của đất. Cốt lõi của quá trình này là tăng dần hàm lượng hữu cơ và tái kích hoạt hệ sinh học trong đất. Việc sử dụng các dòng phân bón hữu cơ giúp bổ sung mùn, cải thiện cấu trúc đất và tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Trong đó, các sản phẩm chứa hợp chất humic được đánh giá cao nhờ khả năng giữ dinh dưỡng và cải thiện đất nhanh hơn. Lợi ích dài hạn khi đất được phục hồi đúng cách Khi đất dần lấy lại cân bằng sinh học, những thay đổi tích cực sẽ xuất hiện rõ rệt sau vài vụ canh tác: Cây trồng sinh trưởng ổn định hơn, ít sốc dinh dưỡng Bộ rễ phát triển khỏe, khả năng hút nước và khoáng tăng Nhu cầu phân bón vô cơ giảm dần theo thời gian Đây cũng là nền tảng để nhiều mô hình sử dụng phân bón hữu cơ organic hoặc kết hợp phân bón hữu cơ humic đạt hiệu quả bền vững mà không làm đất suy thoái thêm. Kết luận Đất suy kiệt dinh dưỡng không phải là vấn đề xảy ra trong một sớm một chiều, và quá trình phục hồi cũng cần thời gian. Tuy nhiên, khi người trồng chuyển hướng từ “nuôi cây ngắn hạn” sang “nuôi đất lâu dài”, đất sẽ dần lấy lại sức sống và trở thành nền tảng ổn định cho năng suất bền vững.
